{"id":1362,"date":"2015-08-06T11:40:47","date_gmt":"2015-08-06T09:40:47","guid":{"rendered":"http:\/\/malgorzatamarkiewicz.com\/?p=1362"},"modified":"2015-08-06T13:29:11","modified_gmt":"2015-08-06T11:29:11","slug":"nozyce-do-przecinania-zyl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/malgorzatamarkiewicz.com.pl\/?p=1362","title":{"rendered":"No\u017cyce do przecinania \u017cy\u0142"},"content":{"rendered":"No\u017cyce do przecinania \u017cy\u0142<\/big>
\nautor: Marta Lisok, tekst pochodzi z katalogu \"Alfabet Polski\" wydanego przez Galerie BWA w Tarnowie, 2009<\/code><\/p>\n

Podczas akcji Czasem czuje, \u017ce rozpadam si\u0119 na kawa\u0142ki Ma\u0142gorzata Markiewicz zawiesi\u0142a pod sufitem, powbijane na \u017cy\u0142ki filcowe kuleczki. Na wernisa\u017cu niespodziewanie wspi\u0119\u0142a si\u0119 na drabin\u0119 i no\u017cycami do przycinania \u017cywop\u0142otu jednym ruchem odci\u0119\u0142a mi\u0119kki \u017cyrandol. Kulki rozsypywa\u0142y si\u0119, g\u0142ucho uderzaj\u0105c o pod\u0142og\u0119.
\nPraca Markiewicz zwykle s\u0105 przyjemne w dotyku, zarastaj\u0105ce jak mech, z drugiej chropowate, rozpadaj\u0105ce si\u0119. Wiele powstaje przez zestawienie twardego z mi\u0119kkim, np. betonu z materia\u0142em, przywodz\u0105c na my\u015bl zakleszczenie i uwi\u0119zienie. Rytm kwadratowych przedmiot\u00f3w, klatek mieszka\u0144, blok\u00f3w i osiedli zostaje oswojony przez artystk\u0119 poprzez zmi\u0119kczanie, ocieplanie, owijanie. Oznaczanie miejsc i pozostawianie mi\u0119kkich sygnatur \u2013 ocieplaczy, koc\u00f3w, w\u0142\u00f3czkowych ple\u015bni jest sposobem rozmi\u0119kczaniem kontur\u00f3w, pakowaniem otoczenia w kaftan bezpiecze\u0144stwa, zapobieganiem poranieniu.
\nW wi\u0119kszo\u015bci swoich projekt\u00f3w wykorzystuje tkaniny, kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 inskrypcj\u0105 na ciele. Ubranie wyst\u0119puje w charakterze narz\u0119dzia do spajania to\u017csamo\u015bci, podobnie jak lacanowska faza lustra, wznosi ponad permanentne rozdarcie poczucie bycia magm\u0105, kt\u00f3ra swobodnie rozbiega si\u0119 na wszystkie strony, pozwala na totalne zamkniecie cia\u0142a, w ograniczon\u0105 struktur\u0119-form\u0119.
\nZwykle ubrania porzucone na trawie, w bramie czy ko\u0142o osiedlowej \u0142awki wywo\u0142uj\u0105 niepok\u00f3j. Kojarz\u0105 si\u0119 z po\u015bpiesznym zdzieraniem ich z cia\u0142a. Podczas spaceru pomi\u0119dzy obiektami z serii Kwiaty, stworzonej z ubra\u0144 artystki, nasuwa\u0142o si\u0119 wra\u017cenie nag\u0142ego, niezauwa\u017conego znikni\u0119cia g\u0142\u00f3wnej bohaterki. Emocjonalne balansowanie pomi\u0119dzy gwa\u0142town\u0105 brutalno\u015bci\u0105 samego gestu porzucenia ubra\u0144, a kompozycyjn\u0105 finezj\u0105 pouk\u0142adanych w barwne p\u0105ki materia\u0142\u00f3w jest pomi\u0119dzy ewokowan\u0105 przez nie seksualn\u0105 \u017c\u0105dz\u0105, a powolnym odkrywaniem kolejnych warstw kobieco\u015bci, terapeutycznym ods\u0142anianiem. Kobieco\u015b\u0107 w \u201eKwiatach\u201d zosta\u0142a po\u0142\u0105czona z si\u0142ami regeneracji, kt\u00f3re objawiaj\u0105 si\u0119 paradoksalnie poprzez obecno\u015b\u0107 \u015bmierci. Efemeryczny charakter stworzonych przez artystk\u0119 kwiat\u00f3w, przywodzi na my\u015bl topos identyfikacji kobiety z natur\u0105, organicznym cyklem \u017cycia. Wizualny przepych kolor\u00f3w i form ro\u015blin w rozkwicie podszyty jest zapowiedzi\u0105 wi\u0119dni\u0119cia, usychania, gnicia, zgodnie z zasad\u0105 koegzystencji p\u0142odno\u015bci i \u015bmierci, po\u0142\u0105czeniem Erosa i Thanatosa.
\nMarkiewicz zrobi\u0142a na drutach Sweterek dla dwojga. Na wysoko\u015bci brzucha umieszczony zosta\u0142 identyczny, mniejszy sweter. W innej pracy artystka nak\u0142ada\u0142a na siebie ubranka, z kt\u00f3rych wyrasta\u0142 jej syn, tworz\u0105c mi\u0119kk\u0105 rze\u017ab\u0119 \u2013 fantom. Jedna z wersji tej pracy zosta\u0142a naci\u0119\u0142a przez \u015brod\u0119, otwieraj\u0105c si\u0119 w stron\u0119 widza pod\u0142u\u017cn\u0105, kolorow\u0105 ran\u0105.
\nW czasie drugiej ci\u0105\u017cy szyde\u0142kowa\u0142a dla siebie sukienk\u0119, kt\u00f3r\u0105 kr\u00f3tko przed narodzeniem c\u00f3rki zacz\u0119\u0142a pru\u0107, \u017ceby przygotowa\u0107 dla niej ubranko. Jedna sukienka zacz\u0119\u0142a si\u0119 kurczy\u0107, druga powi\u0119ksza\u0107. Tej akcji towarzyszy\u0142o niepokoj\u0105ce zdj\u0119cie, na kt\u00f3rym matka i c\u00f3rka le\u017c\u0105 na czerwonej materii po\u0142\u0105czone nici\u0105. Krwistoczerwony odcie\u0144 t\u0142a zestawiony z bia\u0142ymi sukienkami i blad\u0105 sk\u00f3r\u0105 wywo\u0142ywa\u0142 upiorne wra\u017cenie odwr\u00f3cenia cia\u0142a podszewk\u0105 na wierzch, brutalne ods\u0142oni\u0119cie lepkich, \u015bliskich wn\u0119trzno\u015bci, pulsuj\u0105cego, ciep\u0142ego i pe\u0142nego p\u0142yn\u00f3w \u0142ona.
\nNa wystawie Przemiany w Bunkrze Sztuki prezentowane by\u0142y fotografie przedstawiaj\u0105ce posta\u0107 artystki uj\u0119t\u0105 od kolan do ramion, ubran\u0105 w kraciaste, trapezowe sukienki. Symboliczne pozbawienie g\u0142owy jako samoponi\u017cenie wi\u0105za\u0107 mo\u017cna z niemo\u017cno\u015bci\u0105 wyra\u017cenia w\u0142asnych pragnie\u0144, bycie poza j\u0119zykiem, z szale\u0144stwem, histeri\u0105. Pozycje, w kt\u00f3rych zastyga artystka przywo\u0142uj\u0105 erotyczn\u0105 bierno\u015b\u0107 i poddanie w\u0142adzy zaw\u0142aszczaj\u0105cego spojrzenia Innego. Markiewicz stwarza wra\u017cenie zahipnotyzowanej, nieobecnej, jakby rzucono na ni\u0105 czar. Podobne wygl\u0105da wpl\u0105tana w inn\u0105 prac\u0119, szyde\u0142kowan\u0105 przez siebie Paj\u0119czyn\u0119, w kt\u00f3rej bia\u0142ej sieci zdaje si\u0119 by\u0107 uwi\u0119ziona. A\u017curowa struktura przewrotnie wi\u0119\u017c\u0105ca w swoich splotach sam\u0105 autork\u0119 \u2013 paj\u0119czyce, przywodzi na my\u015bl mitologiczne tkaczki.[1]<\/sup><\/a><\/span><\/span> W wielu opowie\u015bciach tkanie staje si\u0119 sposobem opowiedzenia w\u0142asnej historii, jedyn\u0105 dost\u0119pn\u0105 form\u0105 wypowiedzi. Archetypicznie przypisane kobietom czynno\u015bci jak szycie, haftowanie itd. by\u0142y czym\u015b chwalebnym jako oznaka pokory, skromno\u015bci i cichego serca. \u201eBy\u0142a nabo\u017cna i prz\u0119d\u0142a\u201d to napisy wyryte na nagrobkach kobiet w \u015bredniowieczu. Przeistaczanie surowych w\u0142\u00f3kien w nici \u0142\u0105czone jest z w\u0142adz\u0105 nad \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. To w\u0142a\u015bnie mitologiczne prz\u0105\u015bniczki \u2013 greckie boginie lunarne Mojry, \u0142aci\u0144skie Parki jako c\u00f3rki bogini Konieczno\u015bci prz\u0119d\u0142y nici losu, by w odpowiednim momencie je przeci\u0105\u0107. W pierwotnych wierzeniach paj\u0105k symbolizuje niestrudzon\u0105 i stale odnawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Wed\u0142ug p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skich Indian Hopi, posta\u0107 boga stw\u00f3rcy jest \u017ce\u0144ska, nazywana Babk\u0105 Paj\u0105k, dla podkre\u015blenia, \u017ce jest ona czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c matk\u0105, jest wsp\u00f3lnym przodkiem wszystkich istot ludzkich.[2]<\/sup><\/a><\/span><\/span>
\nW ksi\u0105\u017cce Tsultrim Allione pt \u201eKobiety m\u0105dro\u015bci\u201d przedstawiaj\u0105cej biografie \u015bwi\u0119tych buddyzmu tybeta\u0144skiego, pojawia si\u0119 motyw tkania w\u0142asnej historii. Jedna z jogi\u0144, Nangsa Obum, dochodzi do decyduj\u0105cego buntu w\u0142a\u015bnie podczas czynno\u015bci tkania, kt\u00f3re prze\u017cywa jako czynno\u015b\u0107 usypiaj\u0105c\u0105 i uciszaj\u0105c\u0105 kobiety. Tkaj\u0105c wz\u00f3r rodzinnego \u017cycia, geny, krew i pokarm, same zostaj\u0105 wplecione w pewien wz\u00f3r, kt\u00f3rego nie wybieraj\u0105. Wz\u00f3r tkaniny jest wzorem kultury, wplataj\u0105cej w siebie kobiety jako bezimienn\u0105 materi\u0119, na kszta\u0142t zu\u017cytego w\u0142\u00f3kna.[3]<\/sup><\/a><\/span><\/span>
\nU Zygmunta Freuda, w os\u0142awionej interpretacji tkania, przedstawionego w 33 wyk\u0142adzie ze wst\u0119pu do psychoanalizy, aktywna w przeciwie\u0144stwie do samca, paj\u0119czyca pojawia si\u0119 jako zaszyfrowana figura l\u0119ku przed tw\u00f3rcz\u0105 moc\u0105 kobiet.[4]<\/sup><\/a><\/span><\/span> Freud pisze, \u017ce to kobiety wynalaz\u0142y czynno\u015b\u0107 plecenia i tkania, pr\u00f3buj\u0105c ukry\u0107 wstydliwy brak penisa, splataj\u0105c w tym celu swoje w\u0142osy \u0142onowe. Gest tkania skojarzony z podleg\u0142o\u015bci\u0105 Bogini Losu, z gro\u017anym poca\u0142unkiem kobiety-paj\u0105ka musia\u0142 zosta\u0107 w m\u0119skiej kulturze rozbrojony, unicestwiony jako gest metafizyczny oraz przesuni\u0119ty w stron\u0119 niemej, okaleczonej natury. Jeden z w\u0105tk\u00f3w psychologii postfreudowskiej g\u0142osi, \u017ce m\u0119ski wk\u0142ad w rozw\u00f3j kultury jest sposobem kompensacji braku mo\u017cliwo\u015bci macierzy\u0144stwa. W tym kontek\u015bcie m\u0119skie rytua\u0142y inicjacyjne cz\u0119sto zwi\u0105zane z zadawaniem sobie ran m\u00f3g\u0142by by\u0107 interpretowane jako rezultat zawi\u015bci o te elementarne kobiece moce.[5]<\/sup><\/a><\/span><\/span>
\nNancy Miller, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do barthesowskej hyfologii [6]<\/sup><\/a><\/span><\/span> jako nauki o tek\u015bcie-paj\u0119czynie i mitu o Arachne jako kobiecie tw\u00f3rczyni, stawia pytanie o kszta\u0142t i pochodzenie tekstu kobiecego, w kt\u00f3ry wplecione s\u0105 \u015blady jej odmiennego usytuowania wobec systemu j\u0119zykowego i porz\u0105dkuj\u0105cych go relacji w\u0142adzy.[7]<\/sup><\/a><\/span><\/span> Miller, domaga si\u0119 wyra\u017anego, mocnego upodmiotowienia kobiety-autorki, dowarto\u015bciowania w strategiach lektury jej to\u017csamo\u015bci, rozmytej w\u015br\u00f3d m\u0119skich hierarchii i styl\u00f3w. Pisanie i czytanie jak kobieta musi postawi\u0107 sobie za cel reprezentacj\u0119 kobiecej podmiotowo\u015bci, dlatego Miller proponuje aby zast\u0105pi\u0107 hyfologie, arachnologi\u0105: nauk\u0105 o kobiecie-tw\u00f3rczyni. Wycofanie si\u0119 z pisma jest niemo\u017cliwe w wypadku autorki, kt\u00f3ra pozostawia swoist\u0105 sygnatur\u0119, emblematy gender na tkaninie tekstu.[8]<\/sup><\/a><\/span><\/span>
\nWielokrotnie si\u0119ganie po konwencje autoportretu w tw\u00f3rczo\u015bci Markiewicz stawia j\u0105 w roli poddaj\u0105cej si\u0119 dobrowolnym ogl\u0119dzinom, obna\u017conej, wystawionej na spojrzenie. Na jednym ze zdj\u0119\u0107 w uj\u0119ciu od kolan do szyi le\u017cy z r\u0119kami u\u0142o\u017conymi wzd\u0142u\u017c cia\u0142a na pod\u0142odze. Ma na sobie zgrzebn\u0105 sukienk\u0119 uszyt\u0105 z materia\u0142u u\u017cywanego na \u015bcierki. Sprawia wra\u017cenie pogr\u0105\u017conej w letargu, nieprzytomnej albo martwej. W filmie Larsa von Triera [9]<\/sup><\/a><\/span><\/span> w jednej ze scen, prowadz\u0105cy psychoanalityczn\u0105 terapi\u0119 bohater nakazuje \u017conie cierpi\u0105cej po stracie syna, po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 w trawie, co budzi w niej niespodziewanie silny l\u0119k i parali\u017cuj\u0105ce obrzydzenie. Cia\u0142o zatapiaj\u0105ce si\u0119 w zieleni przypuszczalnie pe\u0142nej robak\u00f3w, owad\u00f3w jako otch\u0142a\u0144 wstr\u0119tu, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie jest jedyn\u0105 drog\u0105 powrotu do bezczasu natury.[10]<\/sup><\/a><\/span><\/span> Eksploatowany przez Markiewicz gest zapadania si\u0119, poszukiwania bezw\u0142adu jest synonimem nieuniknionego rozcz\u0142onkowania podmiotu, ods\u0142oni\u0119cia jego krucho\u015bci. Na jednym ze zdj\u0119\u0107 z wystawy Przemiany artystka opiera si\u0119 o kaflowy piec. Na jej przedramieniu wida\u0107 nieregularny siniec. S\u0142abo\u015b\u0107 ma w sobie szczeg\u00f3lne pi\u0119kno.<\/p>\n

Marta Lisok<\/p>\n

teksty \u2192<\/a><\/p>\n\n

 <\/span>[+<\/a>]<\/span><\/p><\/div>

\r\n\r\n
References<\/caption>
↑<\/span>1<\/a><\/th> Wed\u0142ug Owidiusza Arachne tka\u0142a nie tylko lepiej od samej Ateny, ale o\u015bmieli\u0142a si\u0119 zilustrowa\u0107 gwa\u0142ty bog\u00f3w pope\u0142niane na kobietach. Po samob\u00f3jczej \u015bmierci zosta\u0142a przez rozw\u015bcieczon\u0105 boginie za swoja pych\u0119 zmieniona w paj\u0105ka, tkaj\u0105cego ulotne sieci z w\u0142asnego cia\u0142a.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>2<\/a><\/th> G.P.Panini, Mitologia. Atlas, Warszawa 1996, s.30-31.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>3<\/a><\/th> T.Allione, Kobiety m\u0105dro\u015bci. Tajemne \u017cycie Maczig Labdron i innych Tybetanek, Krak\u00f3w 1998, s.147-148.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>4<\/a><\/th> Z.Freud, Wst\u0119p do psychoanalizy, Warszawa 1995, s.151.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>5<\/a><\/th> B.Bettelheim, Symbolic Wounds: Puberty Wounds and Envious Male, Nowy York 1968.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>6<\/a><\/th> Roland Barthes dokonuje zestawienia tkaniny i tekstu, kt\u00f3ry tworzy si\u0119 przez nieustanne splatanie. Autor \u2013 paj\u0105k znika, zatracony we w\u0142asnej tkaninie zostaje roz\u0142o\u017cony w toksycznych wydzielinach w\u0142asnej sieci.\u201eWszystkie kody, gdy tylko si\u0119 pojawi\u0105 w pracy lektury tworz\u0105 plecionk\u0119 (tekst, tkanina, splot to jedno i to samo) ka\u017cda ni\u0107, ka\u017cdy kod jest g\u0142osem, te splecione albo splataj\u0105ce g\u0142osy kszta\u0142tuje pisanie, gdy g\u0142os jest sam, w\u00f3wczas nie pracuje niczego nie przekszta\u0142ca, lecz tylko wyra\u017ca, ale gdy tylko r\u0119ce zaczynaj\u0105 zbiera\u0107 i miesza\u0107 bezw\u0142adne nici, pojawia si\u0119 praca i przekszta\u0142cenie\u2026Tekst w istocie jest fetyszem, redukowanie go do jedno\u015bci sensu, na skutek nadmiernie jednoznacznej lektury, to przecinanie splotu, odcinanie warkocza, zarys kastracyjnego gestu. R.Barthes, Przyjemno\u015b\u0107 tekstu, Warszawa 1997, s.92.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>7<\/a><\/th> N.Miller, Arachnologies: The Woman. The Tekst and The Critic (w:) Poetics of Gender, New York 1986, s.271-295.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>8<\/a><\/th> N.Miller, op.cit., 281-286.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>9<\/a><\/th> Antychryst, re\u017c. Lars von Trier, 2009.<\/td><\/tr>\r\n\r\n
↑<\/span>10<\/a><\/th> Podobna scena pojawi\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w kontek\u015bcie uspokojenia i energetycznego na\u0142adowania w Stalkerze w re\u017c. Andrieja Tarkowskiego, 1979.<\/td><\/tr>\r\n\r\n <\/tbody> <\/table> <\/div><\/div>