Beata Nowacka-Kardzis: Przemiany \u2013 s\u0142owo modne i cz\u0119sto dzisiaj u\u017cywane, jest tytu\u0142em Twojej obecnej wystawy w Bunkrze Sztuki. Mo\u017cna je r\u00f3\u017cnie rozumie\u0107. Czym dla Ciebie s\u0105 przemiany?<\/strong><\/p>\n Ma\u0142gorzata Markiewicz: Dla mnie przemiany nie s\u0105 czym\u015b zaplanowanym. Rozumiem je raczej jako poddanie si\u0119 temu, co nas spotyka, co dzieje si\u0119 z naszym cia\u0142em, czego do\u015bwiadczamy w \u017cyciu. Najwa\u017cniejsz\u0105 jest zgoda na przemiany, w przeciwnym razie zaczynamy walk\u0119 z czasem, z cia\u0142em, z samym sob\u0105. Przegrywamy j\u0105, sztywniejemy, umieramy za \u017cycia. A powinni\u015bmy p\u0142yn\u0105\u0107 wraz z tym, co si\u0119 wydarza, by \u2013 niezale\u017cnie od tego, co nas spotyka \u2013 odczuwa\u0107 spok\u00f3j. W pokazywanej pracy odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 do Prawa Pi\u0119ciu Przemian, licz\u0105cego tysi\u0105ce lat chi\u0144skiego systemu, kt\u00f3remu przyporz\u0105dkowane s\u0105 wszystkie materialne i niematerialne zjawiska wszech\u015bwiata. Ka\u017cdej przemianie przyporz\u0105dkowana jest inna pora roku. Twoim zdaniem, prawdziwe przemiany dziej\u0105 si\u0119 niezale\u017cne od nas? Wynikaj\u0105 z dzia\u0142ania czasu, s\u0105 czym\u015b naturalnym? My za\u015b powinni\u015bmy szuka\u0107 w sobie zgody na nie, a nie przeciwstawia\u0107 si\u0119 im, czy tak?<\/strong><\/p>\n No tak. Je\u015bli nie ma w nas akceptacji, to zaczyna si\u0119 walka z tym, co przychodzi. Wiesz\u2026 to mi si\u0119 kojarzy ze sztywnieniem. Czego\u015b chcemy, co\u015b jest nasz\u0105 ambicj\u0105, ale je\u015bli \u015brodkiem do celu jest walka, to nigdy nic dobrego nie wychodzi. Dzia\u0142anie czasu, kt\u00f3remu podlega cia\u0142o, jest w tym wypadku najmniejszym problemem. Mam raczej na my\u015bli spos\u00f3b \u017cycia, podej\u015bcie do tego, co jest w nim istotne. Wszystko ma sw\u00f3j czas: jest czas rodzenia i czas umierania.<\/p>\n Do\u015bwiadczenie pe\u0142nej przemiany wymaga postawy otwartej na nowe sytuacje. W jaki spos\u00f3b Twoje prace odnosz\u0105 si\u0119 do tytu\u0142owych Przemian?<\/strong><\/p>\n One same s\u0105 wynikiem procesu i nadal s\u0105 w procesie. Nie wyznaczam sztywnych granic pomi\u0119dzy pracami. S\u0105 fotografie, fresk, obiekty, ale wszystkie maj\u0105 wsp\u00f3lny motyw, element: sukienki. Na pocz\u0105tku zacz\u0119\u0142am kolekcjonowa\u0107 materia\u0142y. Ich wzory w jaki\u015b spos\u00f3b mnie zaintrygowa\u0142y\u2026 ich kszta\u0142ty. Przygl\u0105da\u0142am si\u0119 ornamentom, ich regularno\u015bci. W pracach haftowanych zderza\u0142am je z plamami jako przejawem chaosu i niezgody na uszeregowanie. W fotografiach zestawia\u0142am je z cia\u0142em. Dodatkowo cia\u0142o ubrane w sukienk\u0119 z koca fotografowa\u0142am w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych otoczeniach: na wsi, na tle ro\u015blin i na tle regularnych wzor\u00f3w narzuty. Mieszkam w bloku, z okien widz\u0119 mn\u00f3stwo innych blok\u00f3w, tworz\u0105 one krat\u0119, w moim mieszkaniu s\u0105 same k\u0105ty proste, chodnik regularny, z okiem widz\u0119 mieszkania innych, ciasne i duszne, z g\u00f3rnym \u017c\u00f3\u0142tym \u015bwiat\u0142em, kt\u00f3rego szczerze nie znosz\u0119 \u2013 jest takie senne i ciasne, jak mieszkania i g\u0142owy ich mieszka\u0144c\u00f3w. Sp\u00f3jrzmy na fresk Cz\u0142owiek rodzi si\u0119 delikatny, s\u0142aby. W jaki spos\u00f3b pokazujesz przemiany? Zastanawiam si\u0119 tak\u017ce nad motywem \u0142\u0105cz\u0105cym wszystkie trzy serie prac pokazywanych na wystawie.<\/strong><\/p>\n Kiedy wstaj\u0119 rano i patrz\u0119 przez okno na polsk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, oto co widz\u0119: bloki, chodnik, wszystko ma kratk\u0119: s\u0105 ulice \u2013 trzeba i\u015b\u0107 ulic\u0105, trzeba i\u015b\u0107 r\u00f3wno, nie wolno depta\u0107 zieleni, ani chodzi\u0107 na skr\u00f3ty. Smuta. Obejrzyj jaki\u015b polski fi lm. Nie ma dowcipnej, inteligentnej komedii. Co najwy\u017cej jest to jaki\u015b film sensacyjny wzorowany na ameryka\u0144skim. Ale najcz\u0119\u015bciej s\u0105 dramaty. Ambitne filmy to s\u0105 dramaty. Kompletny d\u00f3\u0142: w Polsce s\u0105 patologie, jest bezrobocie, w rodzinach dzieje si\u0119 \u017ale. Dramat jest typowo polskim filmem. Nie potrafi my wykrzesa\u0107 z siebie pozytywnego my\u015blenia, takiego optymizmu \u201ez widokiem na przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d. Chcia\u0142am zrobi\u0107 prac\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie o dostrze\u017ceniu pi\u0119kna. \u017beby mieszkaj\u0105c w tym kraju, r\u00f3wnocze\u015bnie by\u0107 gdzie\u015b wy\u017cej. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce jest brzydko, \u017ce nie jest najlepiej, ale chcia\u0142am poszuka\u0107, odkry\u0107 to, co wok\u00f3\u0142 mnie pozytywne i optymistyczne. Fresk jest tak\u0105 prac\u0105. Postacie we fresku s\u0105 w\u0142a\u015bciwie le\u017c\u0105ce. One mog\u0105 by\u0107 \u015bpi\u0105ce, martwe. Ale s\u0105 ustawione pionowo, w afirmacji, bo rosn\u0105. Tutaj jest ten pozytyw. Przemiany s\u0105 tak\u017ce porami roku, czasem od narodzin do \u015bmierci. S\u0105 naturalnym rytmem. Pi\u0119\u0107 przemian \u2013 pi\u0119\u0107 p\u00f3r roku: wiosna, lato, babie lato, jesie\u0144, zima. Pi\u0105t\u0105, a trzeci\u0105 w kolejno\u015bci, jest babie lato \u2013 kulminacyjna pora roku, obrazuje dojrza\u0142o\u015b\u0107, okres pe\u0142ni. Prawem Pi\u0119ciu Przemian pos\u0142uguje si\u0119 tradycyjna medycyna chi\u0144ska, ja tak\u017ce staram si\u0119 i przygotowuj\u0119 zgodnie z nim posi\u0142ki. Na Wschodzie przyrz\u0105dzanie potraw uwa\u017cane jest za sztuk\u0119 podlegaj\u0105c\u0105 pewnym zasadom, kt\u00f3re maj\u0105 prowadzi\u0107 do wzmocnienia zdrowia. R\u00f3wnowaga wszystkich pi\u0119ciu element\u00f3w wprowadza harmoni\u0119.<\/p>\n Cz\u0142owiek rodzi si\u0119 delikatny, s\u0142aby jest dla mnie prac\u0105 z przes\u0142aniem: \u017cyjmy w zgodzie z natur\u0105. Nie protestujmy przeciwko zwyk\u0142emu biegowi \u017cycia, nie buntujmy si\u0119. Obecna kultura Zachodu sprzeciwia si\u0119 staro\u015bci, zmarszczkom, przemijaniu, a wreszcie Czasowi. Codziennie z nim walczymy. Metody s\u0105 r\u00f3\u017cne. Rezultaty zawsze te same. Pr\u00f3buj\u0105c oszuka\u0107 czas robieniem sobie operacji plastycznych, oszukujemy zawsze siebie. A nasze \u017cycie staje si\u0119 coraz sztuczniejsze, po prostu nienaturalne. Rodz\u0105 si\u0119 patologie\u2026<\/strong><\/p>\n Rozgl\u0105daj\u0105c si\u0119 wok\u00f3\u0142 siebie, widz\u0119 ludzi, reklamy i pieni\u0105dze. Kupowanie. Otaczanie si\u0119 przedmiotami. Obrastanie. Ludzie trac\u0105 kontakt z w\u0142asnym cia\u0142em, ze sob\u0105. A je\u015bli gubi\u0105 kontakt ze sob\u0105, to absolutnie nie mog\u0105 mie\u0107 go z innymi, a to jest podstawa mi\u0142o\u015bci. Nie mo\u017cna przecie\u017c kocha\u0107 innego, nie kochaj\u0105c siebie. Je\u017celi pojawia si\u0119 jakie\u015b \u201epowiniene\u015b\u201d: powiniene\u015b wygl\u0105da\u0107 \u201etak\u201d, zachowywa\u0107 si\u0119 \u201eowak\u201d albo mie\u0107 \u201etamto\u201d, to nie ma ci\u0119 tu i teraz, poniewa\u017c nigdy nie jeste\u015b zadowolony i zaspokojony. Bez przerwy gdzie\u015b biegniesz, nawet nie u\u015bwiadamiaj\u0105c sobie dok\u0105d. Z tego bior\u0105 si\u0119 wszystkie problemy.<\/p>\n W swoich pracach mocno akcentujesz uczucia. Twoja sztuka nie jest \u201eintelektualn\u0105 spekulacj\u0105 na temat\u201d. Pierwszym bod\u017acem do refleksji s\u0105 w\u0142a\u015bnie uczucia i w tym sensie wydaje mi si\u0119 ona szalenie prawdziwa, osobista, a tak\u017ce uczciwa.<\/strong><\/p>\n Dla mnie s\u0142owa s\u0105 u\u0142omne, nie dope\u0142niaj\u0105 mnie i nie potrafi \u0105 wyrazi\u0107 moich uczu\u0107, ani tego, co chc\u0119 przekaza\u0107. Prawdziwego prze\u017cycia nie umiem trafnie opisa\u0107. Czuj\u0119 je, potem widz\u0119, a na ko\u0144cu staram si\u0119 (moj\u0105 wizj\u0119) pokaza\u0107 innym. Tak powstaj\u0105 moje prace. Jednak \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 zawsze emocje. S\u0142owo pojawia si\u0119 na samym ko\u0144cu. Mam nadziej\u0119, \u017ce ludzie tak\u017ce odbieraj\u0105 moje prace poprzez emocje. Moje projekty sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 ze swego rodzaju warstw. Pierwsz\u0105 jest ta wizualna, zazwyczaj atrakcyjna, i w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by na niej poprzesta\u0107. Ale kiedy patrzy si\u0119 po raz drugi, mo\u017cna dostrzec co\u015b jeszcze. To, w jaki spos\u00f3b zostanie odczytana kolejna \u201ewarstwa\u201d, zale\u017cy od wra\u017cliwo\u015bci patrz\u0105cego. I najlepiej by\u0142oby przy tym nic nie m\u00f3wi\u0107! Nie werbalizowa\u0107, bo wtedy wszystko, co odkryli\u015bmy, mo\u017ce znikn\u0105\u0107, zszarze\u0107. Odnosi si\u0119 tak\u017ce do naszej rozmowy, w kt\u00f3rej i tak ju\u017c du\u017co powiedzia\u0142am\u2026<\/p>\n By\u0142am zaskoczona, kiedy rozmawia\u0142y\u015bmy o Twoich tekstach autorskich. Powiedzia\u0142a\u015b wtedy, \u017ce \u0142atwiej Ci pisa\u0107 po angielsku ni\u017c po polsku.<\/strong><\/p>\n Dlatego, \u017ce w j\u0119zyku polskim jest ogromna liczba s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych chcia\u0142abym u\u017cy\u0107. Maj\u0105 r\u00f3\u017cne zabarwienia i odcienie. Poza tym mam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce nie ka\u017cdy rozumie je podobnie. W rezultacie trudno mi si\u0119 zdecydowa\u0107, kt\u00f3re s\u0105 najbli\u017csze mojemu uczuciu, mojej wra\u017cliwo\u015bci. Po angielsku znam znacznie mniej s\u0142\u00f3w, wi\u0119c wyb\u00f3r jest dla mnie o wiele \u0142atwiejszy. Dlatego te\u017c je\u015bli potrzebny jest mi tekst, to najcz\u0119\u015bciej szukam go w ksi\u0105\u017ckach. Wybieram i cytuj\u0119 fragmenty, w kt\u00f3rych znajduj\u0119 podobn\u0105 do mojej wra\u017cliwo\u015b\u0107. Tak by\u0142o z Oddychaj. Znalaz\u0142am Joann\u0119 Brach-Czajn\u0119. W B\u0142onach umys\u0142u by\u0142 ca\u0142y rozdzia\u0142 o powietrznikach, o oddychaniu, o tym, \u017ce w\u0142a\u015bciwie \u017cyjemy w powietrzu etc. Bardzo trafnie opisywa\u0142a to, co chcia\u0142am w tamtej pracy powiedzie\u0107.<\/p>\n Wydaje si\u0119, \u017ce nie interesuje Ci\u0119 ten ca\u0142y technologiczny blichtr wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Wyra\u017anie dystansujesz si\u0119 od sztuczno\u015bci techniki i materia\u0142\u00f3w, przedmiot\u00f3w gotowych, strategii reklamowych i manipulacji. Si\u0119gasz do tradycyjnych technik. Niekt\u00f3re z nich w og\u00f3le nie kojarz\u0105 si\u0119 z technik\u0105 artystyczn\u0105, tylko ze \u017cmudn\u0105, czasoch\u0142onn\u0105, cz\u0119sto nu\u017c\u0105c\u0105 i wymagaj\u0105c\u0105 du\u017cej cierpliwo\u015bci prac\u0105 (by nie powiedzie\u0107 wprost: babsk\u0105) \u2013 tak\u0105 jak szyde\u0142kowanie, robienie na drutach, haftowanie.<\/strong><\/p>\n Nie startuj\u0119 w zawodach i nie \u015bcigam si\u0119. Czu\u0142abym si\u0119 niezwi\u0105zana z prac\u0105, kt\u00f3ra powstaje szybko. Czas jest moim sprzymierze\u0144cem, w innym przypadku nie zdo\u0142a\u0142abym jej \u201eprze\u017cy\u0107\u201d. Je\u017celi pracuj\u0119 wolno, to znaczy, \u017ce mog\u0119 pozwoli\u0107 sobie na zaanga\u017cowanie wielu emocji, mog\u0119 da\u0107 si\u0119 \u201epoch\u0142on\u0105\u0107\u201d pracy. Mam tak\u017ce czas na zmiany w trakcie realizacji, je\u015bli tak zadecyduj\u0119. Oczywi\u015bcie wykorzystuj\u0119 komputer do obr\u00f3bki zdj\u0119\u0107, ale w\u0142a\u015bnie ten przyk\u0142ad pokazuje, jak niewielki wp\u0142yw mog\u0119 mie\u0107 na kwestie technologiczne takie jak np. kolor wydruk\u00f3w. W zasadzie nie mam wp\u0142ywu na to, co przynios\u0119 z FotoLabu. Wiem, \u017ce co\u015b ma wygl\u0105da\u0107 tak a nie inaczej, mam nawet pr\u00f3bki do wgl\u0105du, dostaj\u0119 wydruk i cz\u0119sto okazuje si\u0119, \u017ce nie tego oczekiwa\u0142am. Je\u015bli za\u015b dobieram kolory robi\u0105c co\u015b r\u0119cznie, to mam wp\u0142yw i wiem, jak b\u0119dzie to wygl\u0105da\u0107. Poza tym cierpliwo\u015b\u0107 i czasoch\u0142onna technika zawieraj\u0105 w sobie co\u015b tak wa\u017cnego, jak proces. Ale w naszym \u017cyciu mamy wielki deficyt czasu i co za tym idzie \u2013 cierpliwo\u015bci. Nie sta\u0107 na ni\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka. Dzi\u015b cz\u0142owiek cierpliwy to frajer. A jeszcze ca\u0142kiem niedawno cierpliwo\u015b\u0107 by\u0142a cnot\u0105 ludzi dojrza\u0142ych i m\u0105drych.<\/strong><\/p>\n Pr\u00f3buj\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105c cierpliw\u0105, zyskuj\u0119, a nie trac\u0119. Bo je\u015bli spieszymy si\u0119 i wyr\u0119czamy wynalazkami, to tak naprawd\u0119 tracimy kontakt ze sob\u0105. Hamujemy w wolnym czasie i wtedy orientujemy si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy w pustce. Staramy si\u0119 j\u0105 zape\u0142ni\u0107, czym si\u0119 da: \u0142atw\u0105 rozrywk\u0105, wymy\u015blaniem coraz bardziej ekstremalnych zada\u0144 do wykonania, korzystamy z u\u017cywek itd., wszystko, \u017ceby wype\u0142ni\u0107 czas. Dla mnie po\u015bpiech to strata, bo wtedy przegapiamy, \u017ce nie zd\u0105\u017camy: budzimy si\u0119 nagle zaskoczeni, \u017ce jeste\u015bmy tacy starzy \u2013 niekt\u00f3rzy nie do\u015bwiadczaj\u0105 nawet tego, bo umieraj\u0105 na zawa\u0142. Zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce nie znamy siebie i najbli\u017cszych wok\u00f3\u0142 nas. Nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy komu\u015b powiedzie\u0107, \u017ce go kochamy, albo u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce nigdy nie kochali\u015bmy, bo nie mieli\u015bmy czasu nawet o tym pomy\u015ble\u0107. Wszelkie nasze choroby bior\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z tego, \u017ce si\u0119 spieszymy, \u017cyjemy w stresie, chcemy robi\u0107 kilka rzeczy jednocze\u015bnie, nie dajemy sobie wytchnienia.<\/p>\n Tymczasem jednak bardzo si\u0119 spieszymy i dany nam czas zu\u017cywamy na nieustanne szukanie coraz lepszych \u2013 bardziej skutecznych \u2013 skr\u00f3t\u00f3w. Ci\u0105gle szybciej, wi\u0119cej. I na tym mija nam \u017cycie, a my nawet nie orientujemy si\u0119, \u017ce w najlepszym razie li\u017cemy je przez szybk\u0119 z p\u0119dz\u0105cego nie wiadomo dok\u0105d superekspresu. Gdyby tak dane Ci by\u0142o \u017cy\u0107 jeszcze raz, to gdzie i kiedy chcia\u0142aby\u015b \u017cy\u0107?<\/strong><\/p>\n Nikt z nas chyba nie zosta\u0142 wychowany idealnie. Ka\u017cdy ma jakie\u015b czarne dziury, braki, kt\u00f3re jednak mo\u017ce przetworzy\u0107 na si\u0142\u0119 wzrastania. Do\u015bwiadcze\u0144, jakie zdobywa po drodze, nie spos\u00f3b wyczyta\u0107 z \u017cadnych ksi\u0105\u017cek. Wydaje mi si\u0119, \u017ce nie ma na \u015bwiecie miejsca, w kt\u00f3rym jest dobrze. To zale\u017cy tylko od cz\u0142owieka. Nie zale\u017cy od tego \u201egdzie\u201d tylko \u201ejak\u201d. Jednym s\u0142owem nie miejsce, tylko my sami mamy wp\u0142yw na w\u0142asne samopoczucie i jako\u015b\u0107 \u017cycia. Bo problemy s\u0105 w nas, a nie na zewn\u0105trz. W Bunkrze Sztuki pokazujesz zupe\u0142nie nowe prace, szukasz nowych \u015brodk\u00f3w wyrazu (czarno-bia\u0142a fotografi a, fresk), nadajesz pracom poetyckie tytu\u0142y. Zatem tak\u017ce w Twojej tw\u00f3rczo\u015bci obecne s\u0105 przemiany\u2026<\/strong><\/p>\n Zdecydowa\u0142am si\u0119 na zdj\u0119cia czarno-bia\u0142e, bo jest w nich szczeg\u00f3lny klimat oraz intensywno\u015b\u0107. Barwy rozmy\u0142yby ich rysunek i wszystko zgin\u0119\u0142oby w kolorze. Najbardziej zale\u017ca\u0142o mi na zestawieniu mi\u0119kkiego cia\u0142a z ornamentami oraz krat\u0105 linoleum, kafelk\u00f3w, chodnika, koca itd., a tak\u017ce na przyjrzeniu si\u0119 temu, co wydarza si\u0119 przy ich zbli\u017ceniu. Sukienki s\u0105 mi\u0119kkie i ciep\u0142e. Zawieraj\u0105 w sobie pami\u0119\u0107 cia\u0142a. Mog\u0105 by\u0107 w\u0142a\u015bnie tym cia\u0142em \u2013 wepchni\u0119tym w betonow\u0105 p\u0142yt\u0119, tak jak my jeste\u015bmy wepchni\u0119ci w mieszkanie w bloku i poupychani, z ca\u0142\u0105 nasz\u0105 mi\u0119kko\u015bci\u0105, wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i s\u0142abo\u015bci\u0105, w inne zimne miejsca. W\u0142a\u015bciwie to jest pomys\u0142 sprzed trzech lat. Chcia\u0142am zrobi\u0107 betonowy grobowiec, w kt\u00f3rym mia\u0142a si\u0119 znale\u017a\u0107 wersalka i zaraz naprzeciwko niej telewizor. Betonowe pud\u0142o \u2013 wizja ludzi w mie\u015bcie, kt\u00f3rzy zamykaj\u0105 si\u0119 w tych swoich klateczkach i maj\u0105 takie okropne \u017c\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o, zas\u0142ony, wersalki, wszystko\u2026 Takie\u2026 pogrzebanie za \u017cycia. Nie ma wyj\u015bcia, swobody, oddychania, powietrza. Z mojego okna, z dziewi\u0105tego pi\u0119tra, widz\u0119 mn\u00f3stwo blok\u00f3w, a wieczorami w\u0105t\u0142e \u015bwiate\u0142ka, kt\u00f3re pal\u0105 si\u0119 i sprawiaj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce jest tak ciasno\u2026 Straszne jest mieszka\u0107 w bloku. Brakuje mi kontaktu z przyrod\u0105. Je\u015bli cz\u0142owiek ma kontakt z przyrod\u0105, czuje j\u0105, przeczuwa i potrafi dostrzega\u0107, to staje si\u0119 dobry. To co zatracili\u015bmy, to w\u0142a\u015bnie odczuwanie w\u0142asnego cia\u0142a. Nie wiemy, sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 emocje, nie zastanawiamy si\u0119 nad rzeczywistymi motywami naszego post\u0119powania, dlaczego jeste\u015bmy \u017ali. Sztywniejemy, twardniejemy, zamykamy si\u0119, nawet na samych siebie. I to nie jest nic dobrego.<\/p>\n Kiedy patrz\u0119 na Twoje prace, nieustannie powracaj\u0105 do mnie pytania, kt\u00f3re ju\u017c kiedy\u015b postawi\u0142 Gauguin: \u201eSk\u0105d przybywamy? Kim jeste\u015bmy? Dok\u0105d zmierzamy?\u201d. Ty tak\u017ce poszukujesz odpowiedzi\u2026<\/strong><\/p>\n Raczej nas\u0142uchuj\u0119. Mam potrzeb\u0119, aby \u017cy\u0107 w pe\u0142ni i si\u0119gn\u0105\u0107 g\u0142\u0119boko w siebie. Nie chc\u0119 traci\u0107 czasu na bezmy\u015blne pod\u0105\u017canie utartymi drogami, pe\u0142nymi stereotyp\u00f3w i schemat\u00f3w. To, co najwa\u017cniejsze, nie jest na zewn\u0105trz, nie bierze si\u0119 z warto\u015bci materialnych, samochodu, domu, sukces\u00f3w w \u017cyciu zawodowym, podr\u00f3\u017cy dooko\u0142a \u015bwiata i nie wiadomo czego jeszcze. Trzeba si\u0119 skierowa\u0107 bardziej do wewn\u0105trz. To jest ciekawa, pe\u0142na odkry\u0107, badawcza podr\u00f3\u017c. Wszystkie tajemnice naszego \u017cycia mamy przecie\u017c zapisane w sobie i tam te\u017c znajduj\u0105 si\u0119 odpowiedzi na pytania o to, kim jeste\u015bmy, dok\u0105d zmierzamy.<\/p>\n Jakie znaczenie maj\u0105 dla Ciebie projekty, kt\u00f3re realizujesz w przestrzeni publicznej?<\/strong><\/p>\n Nie zrobi\u0142am ich tak wiele. Oddychaj\u2026 nadal jestem nienasycona tym projektem, poniewa\u017c w Krakowie nie zosta\u0142 on zrealizowany tak, jak zamierza\u0142am. Chcia\u0142am, \u017ceby napis \u201eODDYCHAJ\u201d pojawi\u0142 si\u0119 na wy\u015bwietlaczach w autobusach i wszystkich \u201ep\u0142yn\u0105cych\u201d wy\u015bwietlaczach na dworcu. Nie mam jeszcze poczucia dope\u0142nienia tego projektu. Natomiast Polklore w Stuttgarcie by\u0142 bardzo ciekawym do\u015bwiadczeniem: ulica handlowa w centrum miasta, pe\u0142no sklep\u00f3w i galerii oraz ludzi z zakupami, pakunkami i torbami, kt\u00f3rzy chodzili jak w transie. Uda\u0142o nam si\u0119 na chwil\u0119 przyci\u0105gn\u0105\u0107 ich uwag\u0119. Wyrwa\u0142y\u015bmy ich z codziennej, zwyk\u0142ej sytuacji. Zwr\u00f3cili uwag\u0119 na nasze niecodzienne stroje i nasze zachowanie. M\u00f3wili nam, \u017ce wygl\u0105damy bardzo \u0142adnie, pytali, sk\u0105d jeste\u015bmy, co robimy itd. Czu\u0142am, \u017ce ci ludzie, mimo odr\u0119twiaj\u0105cej rutyny dnia codziennego, co\u015b jeszcze spostrzegli. To by\u0142o mi\u0142e. W swoich pracach zajmujesz si\u0119 cz\u0142owiekiem, jego psychik\u0105, to\u017csamo\u015bci\u0105, duchowo\u015bci\u0105\u2026<\/strong><\/p>\n Ucz\u0119 si\u0119 cz\u0142owieka, ucz\u0119 si\u0119 nim by\u0107.<\/p>\n \u2026Fascynuje spos\u00f3b, w jaki prezentujesz problem. Pokazujesz dwa bieguny, dwa przeciwie\u0144stwa, ale nie na zasadzie wykluczenia, tylko dope\u0142nienia, wsp\u00f3\u0142istnienia i wzajemnych zale\u017cno\u015bci. Ta wielo\u015b\u0107 i zale\u017cno\u015b\u0107 najwi\u0119cej m\u00f3wi o naszej rzeczywisto\u015bci. Bo przecie\u017c cz\u0142owiek nie jest ani dobry, ani z\u0142y\u2026<\/strong><\/p>\n Kiedy si\u0119 patrzy ca\u0142o\u015bciowo, nie stosuje si\u0119 podzia\u0142u na dobre i z\u0142e rzeczy, bo ka\u017cda z nich zawiera w sobie w\u0142asne przeciwie\u0144stwo. My\u015bl\u0119, \u017ce takiego ca\u0142o\u015bciowego patrzenia brakuje ludziom, bo jest trudniejsze. \u0141atwiej jest podzieli\u0107 \u015bwiat na moj\u0105 racj\u0119, znaczy dobr\u0105, i ca\u0142\u0105 reszt\u0119 \u2013 z\u0142\u0105, a potem krzycze\u0107 wystarczaj\u0105co g\u0142o\u015bno, \u017ceby przekona\u0107 innych.<\/p>\n Poszukujesz prawdy w naturalno\u015bci, zwyczajno\u015bci, codzienno\u015bci. Pi\u0119kno widzisz w niedoskona\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\n A w\u0142a\u015bciwie, co jest doskona\u0142e, a co niedoskona\u0142e? To tylko kwestia nazewnictwa, natomiast to, co istotne, jest niewyra\u017calne. Generalnie we wszystkim wa\u017cna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, jak si\u0119 oddycha, chodzi, my\u015bli, \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, co si\u0119 m\u00f3wi i jakich wybor\u00f3w si\u0119 dokonuje.<\/p>\n Gdybym mia\u0142a okre\u015bli\u0107 jednym s\u0142owem Twoje prace, powiedzia\u0142abym: prawdziwe\u2026 Jest w nich \u015blad \u017cywej istoty, tak\u0105, jak\u0105 ona jest, i jej do\u015bwiadczenia.<\/strong><\/p>\n Sztuka jest zbli\u017caniem si\u0119 do prawdy\u2026<\/p>\n
\nPrzemianom podlega nasze cia\u0142o zar\u00f3wno w czasie ca\u0142ego \u017cycia, jak i w cyklu rocznym. Rodzimy si\u0119, ro\u015bniemy, dojrzewamy, usychamy i umieramy. Podobnie podlegamy rytmowi dnia. Wa\u017cne jest, aby codziennie znale\u017a\u0107 czas na prac\u0119, na rozw\u00f3j duchowy, na przyrz\u0105dzenie posi\u0142ku, na jego zjedzenie, potem na odpoczynek. Teraz ludzie jakby zapomnieli o odpoczynku, o rozwoju duchowym. Ale tutaj nie chcia\u0142abym szerzej m\u00f3wi\u0107 na ten temat. Zainteresowani albo znaj\u0105 t\u0119 filozofi\u0119, albo sobie doczytaj\u0105. Sama nie jestem specjalistk\u0105 i kieruj\u0119 si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie przede wszystkim intuicj\u0105.<\/p>\n
\nW czterech \u015bcianach mieszka\u0144 codziennie wydarzaj\u0105 si\u0119 ma\u0142e i wielkie tragedie. Rozlana herbata bywa r\u00f3wnie\u017c tragedi\u0105, albo raczej przyczyn\u0105 do rozlania si\u0119 emocji, przyczyn\u0105 p\u0142aczu. My\u015bl\u0119, \u017ce ekstremalne wypadki \u017cyciowe, za\u0142amania emocjonalne, mog\u0105 by\u0107 impulsem do mocnego odbicia si\u0119 od dna i ponownego wzrostu, ale trzeba umie\u0107 je w ten spos\u00f3b wykorzysta\u0107.
\nPrzemiana jest czym\u015b koniecznym, co musi nast\u0105pi\u0107, aby \u017cycie istnia\u0142o. Po zimie przecie\u017c nast\u0119puje wiosna. Po \u015bmierci szcz\u0105tki ludzi i zwierz\u0105t s\u0105 po\u017cywieniem dla robaczk\u00f3w, a one dla nast\u0119pnych itd.<\/p>\n
\nNie efekt jest wa\u017cny w tym wypadku, lecz wszystko, co wydarza si\u0119 po drodze. A to, jak du\u017co si\u0119 wydarzy\u0142o, widoczne jest w pracy. I dotyk, zmys\u0142 troch\u0119 zaniedbywany. W dobie rozwini\u0119tej kultury wizualnej niewielka cz\u0119\u015b\u0107 poznania odbywa si\u0119 poprzez dotyk. Techniki i materia\u0142y, jakie wykorzystuj\u0119, s\u0105 najbli\u017csze naszemu cia\u0142u, nie okrywamy si\u0119 przecie\u017c blach\u0105, nie tulimy si\u0119 do marmuru.
\n\u015alady naszego \u017cycia pozostawiamy jako plamy na po\u015bcieli, obrusach, ubraniach, a trwa\u0142ym cytatem b\u0105d\u017a komentarzem, jaki mog\u0119 doda\u0107, jest haft.<\/p>\n
\nTen problem poruszam w NowoTworach. To jest wielka rozprawa z przesz\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n
\nGdybym mia\u0142a wybiera\u0107 pomi\u0119dzy wystaw\u0105, kt\u00f3ra jest zbiorem moich prac w galerii, a wystaw\u0105, kt\u00f3r\u0105 przygotowuj\u0119 ze wzgl\u0119du na miejsce prezentacji, to zdecydowanie wybra\u0142abym t\u0119 drug\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Wol\u0119 tego typu wyzwania. Bardzo lubi\u0119 my\u015ble\u0107 na temat \u201ezadanego\u201d miejsca: jak b\u0119d\u0105 tam funkcjonowa\u0107 ludzie, czy b\u0119d\u0105 przychodzi\u0107, jak zareaguj\u0105, jak ja si\u0119 w nim znajd\u0119 etc. Niekiedy galeria ma w sobie podobny potencja\u0142 i mo\u017cna zrobi\u0107 projekt w kontek\u015bcie miejsca. Na przyk\u0142ad Galeria Dolna w Bunkrze Sztuki. Przemiany zosta\u0142y przygotowane specjalnie do jej wn\u0119trza. Przestrze\u0144 wygl\u0105da troch\u0119 jak katakumby. Schodzi si\u0119 na d\u00f3\u0142, po schodach, jest kaplica, w kt\u00f3rej s\u0105 groby, panuje p\u00f3\u0142mrok etc. Na \u015bcianie wida\u0107 namalowany fresk, kt\u00f3ry cz\u0119sto zdobi kaplice, \u015bwi\u0105tynie i inne miejsca sakralne. I ten szczeg\u00f3lny moment zej\u015bcia do podziemi, gdzie s\u0105 groby, i moment zatrzymania przed wyj\u015bciem z powrotem na powierzchni\u0119. Gdyby tutaj by\u0142o du\u017ce okno, to nigdy bym tej pracy tu nie umie\u015bci\u0142a. Wn\u0119trze Galerii i jego po\u0142o\u017cenie sta\u0142o si\u0119 dla mnie wyzwaniem.<\/p>\n